Waarom werd miljoenenproject 't Wooldrik afgeblazen?

Wat is er nu precies gebeurd in het mislukte project ’t Wooldrik, waar ineens de stekker uit werd getrokken? Waar ging het mis en hoe kon het ambitieuze miljoenenproject, waar zo enthousiast aan was begonnen, zo ontsporen? Welke lessen zijn er geleerd en wat heeft het Borne gekost?
 

De gemeenteraad werd eind 2022 en begin 2023 meerdere keren achter gesloten deuren bijgepraat. Onderliggende stukken waren niet openbaar, waardoor veel vragen onbeantwoord bleven. BorneBoeit deed daarom een beroep op de Wet open overheid en ontving een analyse van Bordewijk Adviseurs, een bouwkundige toetsing van SBM Bouw- en Vastgoedmanagers, een deel van het juridisch advies van Nysingh Advocaten en een overzicht van de geconstateerde risico’s. Allen gedateerd februari 2023.
 

Naar aanleiding van deze informatie spraken we met wethouder David Vermorken en projectleider Gertjan Broekhuis.
 

De laatste maanden van het project

In maart 2023 kwam plotseling het bericht dat de stekker werd getrokken uit het strategische project ’t Wooldrik. Al sinds 2019 werd gewerkt aan een complex met een zwembad, sporthallen en een school. Eind januari 2023 presenteerde het projectteam nog met een fraai filmpje hoe indrukwekkend het geheel zou worden. Korte tijd later werd echter alsnog een streep gezet door het miljoenenproject.
 

De kosten waren inmiddels opgelopen van 23 miljoen naar 35,8 miljoen euro, maar dat was niet eens de doorslaggevende reden voor de koerswijziging. Er was een extern bureau ingeschakeld om een risicoanalyse te maken, en de conclusies daarvan waren weinig hoopgevend. Doorgaan met het project werd als ‘maatschappelijk onverantwoord’ bestempeld en het moeilijke besluit werd genomen om opnieuw te beginnen met de plannen voor het sportcomplex.
 

David Vermorken: “Ik weet het nog heel goed. Het was op een donderdagmiddag. We hadden overleg in het college en hadden net overeenstemming bereikt over het bedrag. Voor die 35 miljoen moesten we het maar doen. Het project liep al lang, er waren beloftes gedaan, de school moest gebouwd worden en de sport had voorzieningen nodig. Ik loop de vergaderkamer uit en daar stond Gertjan met zijn team. ‘David, we moeten praten. We moeten het misschien niet doen.’ Het kwam voor mij ook als een onaangename verrassing.” Vermorken kreeg in juni 2022 het al langlopende dossier als kersverse wethouder onder zijn hoede. Projectleider Gertjan Broekhuis was slechts twee maanden langer aan boord.
 

Wat was er aan de hand?

Het project was inmiddels aanbeland in de fase van het technisch ontwerp: de laatste fase voordat daadwerkelijk gebouwd kan worden. Dat technisch ontwerp verliep echter moeizaam. De gemeente keek mee en daarnaast werd een extern bureau ingeschakeld. Dat bureau oordeelde onder meer letterlijk: “Gezien de enorme budgetoverschrijding, met daarbovenop de nodige risico’s en de noodzakelijke uitwerking van diverse onderdelen, is het de opdrachtgever aan te bevelen het hele project in heroverweging te nemen.”
 

Veel kostenposten moesten nog worden ingevuld. Dat betrof onder andere de integratie van technische installaties. Het complex moest één geheel vormen met de bestaande bebouwing van het zwembad en sporthal 2. Dat maakte het geheel erg gecompliceerd. Uit de brandweertoets kwam bovendien naar voren dat andere dakisolatie nodig was om een vergunning te krijgen. De vraag was of de constructie daarvoor zwaar genoeg zou zijn. Het ging om allemaal zaken die nog verder uitgewerkt moesten worden en zeer waarschijnlijk extra kosten met zich mee zouden brengen. Verder waren er ontbrekende berekeningen, onvoldoende specificaties en kostenstijgingen die pas laat zichtbaar werden. Het technisch ontwerp was op tientallen punten onvolledig of voldeed niet aan het programma van eisen.
 

Vermorken: “Wat ook niet meehielp, was de specifieke situatie van dat moment. Door de oorlog in Oekraïne stegen de bouwkosten explosief en was het voor aannemers moeilijk om vaste prijzen af te geven. Berekend werd dat de totale kosten door al die onzekerheden nog met miljoenen zouden kunnen oplopen: tussen de drie en acht miljoen. Maar we zaten al aan de maximale grens en er was geen ruimte om zulke tegenvallers op te vangen.”
 

Meer lichten op rood

Daarbij kwam dat niet alle toekomstige gebruikers tevreden waren over het ontwerp dat er lag. De school had liever alles gelijkvloers gezien en het schoolplein en de beachvelden bleken achteraf ongelukkig gesitueerd, in de schaduw van de sporthal.
 

“Het was primair de Blos (Bestuurscommissie Lichamelijke Opvoeding en Sport) die het project trok. Dat paste in de tijdgeest, waarin we een ‘regiegemeente’ wilden zijn en taken meer in de samenleving werden neergelegd.” De – inmiddels opgeheven – Blos bestond uit vertegenwoordigers van de sport en had vergaande bevoegdheden op onder andere het beheer, het onderhoud en de exploitatie van sportaccommodaties. Mede door de lange doorlooptijd werd het programma van eisen regelmatig aangepast en er waren veel wisselingen in het projectteam.
 

Er was daarnaast gekozen voor een zogenoemde ‘design-and-build’-strategie. Gertjan Broekhuis legt uit: “Dan neemt de aannemer als het ware het proces over. De opdrachtgever heeft een toetsteam dat in elke fase toetst aan het programma van eisen. Het tegenovergestelde is dat je als opdrachtgever zelf het bestek opstelt. Dat is spannend en legt veel risico bij jezelf, maar dan zit je wel aan het stuur en heb je meer grip.”
 

Vermorken: “Het was niet één sein dat op rood stond. Het was meer alsof je zes wagens met zwaailichten zag, met daarachter een rood licht en daarachter nog een paar rode lichten. Het was duidelijk dat we het niet moesten doen.”
 

BorneBoeit heeft een onafhankelijk deskundige gevraagd een oordeel te geven over de vrijgegeven documenten en ook zijn conclusie luidde dat het terecht leek dat de gemeente het besluit nam niet door te gaan met Wooldrik 1. Er waren te veel onduidelijkheden, te veel risico’s en te hoge kosten.
 

Wat heeft het gekost?

Aan ‘project Wooldrik 1’ heeft de gemeente Borne drie miljoen euro uitgegeven, aldus Vermorken. Volgens de afspraken kon de gemeente na iedere fase besluiten om door te gaan of te stoppen, met een ‘go’ of ‘no go’. Bij het technisch ontwerp werd het dus een ‘no go’. Dat betekende dat er geen juridische procedure nodig was en dat er geen afkoopovereenkomst hoefde te worden gesloten met de aannemer. Wel werd betaald voor het werk dat tot dan toe was verricht, waaronder alle ontwerpen.
 

Volgens de wethouder zijn die drie miljoen niet volledig ‘weggegooid geld’. “We beginnen in het nieuwe project niet op nul. Veel ervaring uit het vorige project namen we mee en dat maakte het mogelijk om snel te starten. Maar als je kosten en baten tegen elkaar afzet, dan had je voor drie miljoen natuurlijk liever iets tastbaars gehad.”
 

Het nieuwe project, Sportcentrum Borne, verloopt inmiddels voorspoedig. Onlangs werd bekend dat de verwachting is dat de kosten 2,5 miljoen euro onder het budget blijven. Dat budget – inclusief school De Letteborg – ligt met ongeveer 35,9 miljoen euro vrijwel op hetzelfde niveau als project Wooldrik 1. Dit bedrag is exclusief de drie miljoen euro die al is besteed aan Wooldrik 1. Die kosten zijn inmiddels verwerkt in de boekhouding en komen niet ten laste van het huidige project.
 

Daarnaast zijn er extra kosten gemaakt voor tijdelijke maatregelen ter grootte van 1,2 miljoen, zoals de blaashal, die nodig waren vanwege de vertraging. Als de gemeente echter had besloten door te gaan met Wooldrik 1, dan was ook daarin vertraging waarschijnlijk geweest, omdat het laatste technische ontwerp nog aangepast had moeten worden.
 

Evaluatie

Aan de gemeenteraad is toegezegd om het afgeblazen project in het openbaar te bespreken en te evalueren. Dat zou gaan plaatsvinden, nadat het huidige project is voltooid. Naar verwachting is dat volgend jaar. Vermorken: “We willen zo transparant mogelijk zijn, maar we wilden onze energie eerst stoppen in het zo snel en goed mogelijk van de grond krijgen van Sportcentrum Borne.” (AJ/FL)