Een verzoek dat wortel schoot

Soms begint een stukje dorpsgeschiedenis met een eenvoudig verzoek. In Borne groeide zo’n verzoek uit tot een boom die nog altijd zichtbaar aanwezig is in het centrum.
 

Medio november 1892 richtte Herman Meijling Gzn. (Gerardszoon), bierbrouwer en logementshouder in Borne, zich met een bescheiden verzoek tot de gemeenteraad. Hij vroeg toestemming om een boom te mogen planten aan de Markt, het huidigeDorsetplein, op het erf van hotel De Keizerskroon. Geen groot bouwplan, geen ingrijpend besluit, maar gewoon een boom. In de vergadering van 25 november 1892 stemde de gemeenteraad unaniem met zijn verzoek in.
 

Waarschijnlijk realiseerde niemand zich toen dat die beslissing ruim een eeuw later nog altijd zichtbaar zou zijn. De boom die Herman Meijling liet planten, of misschien wel zelf plantte, staat al ruim 130 jaar op dezelfde plek, terwijl de wereld om hem heen ingrijpend veranderde. Generaties inwoners kwamen en gingen, gebouwen verrezen en verdwenen, maar de plataan bleef. Daarmee verbindt hij het Borne van Herman Meijling met het Borne van vandaag.
 

Plataan

Dat hij destijds voor een plataan koos, was achteraf gezien een gelukkige keuze. Platanen behoren tot de langst levende laan- en dorpsbomen. Ze groeien in hun jeugd snel, maar winnen vooral met de jaren aan karakter. De stam wordt steeds zwaarder en grilliger, met diepe plooien en knobbels die verraden hoeveel groeiseizoenen de boom heeft doorstaan. De kenmerkende bast laat in platen los, waardoor de stam een bont patroon van grijze, groene en lichtbruine vlakken krijgt. Juist dat verweerde, bijna monumentale uiterlijk maakt een oude plataan zo herkenbaar.
 

Keuze

Platanen, met een gemiddelde leeftijd van 200 à 300 jaar, werden vaak bewust geplant bij herbergen, pleinen en buitenplaatsen. Hun brede kroon gaf in de zomer veel schaduw en ze konden goed tegen stof, rook en verharding. Voor een logementhouder als Herman Meijling was het dus niet alleen een fraaie boom, maar ook een praktische investering: een schaduwrijke boom verhoogde de aantrekkelijkheid van zijn etablissement De Keizerskroon voor bezoekers die met paard en wagen arriveerden en bij hem een biertje dronken.
 

Kalender

Wie de plataan goed bekijkt — hij staat inmiddels op de lijst van monumentale bomen in Borne — ziet geen gewone boom, maar een levende kalender. Elke verdikking in de stam, elke knoest en elke zware tak vertelt dat er weer tientallen jaren voorbij zijn gegaan. De boom staat er al bijna honderdvierendertig jaar, sinds de tijd dat paarden en rijtuigen het straatbeeld bepaalden. De reus biedt inmiddels schaduw aan minstens vijf generaties Bornenaren.
 

Brand

Toen De Keizerskroon in 1909 bijna volledig in vlammen opging, leek een markant stukje Borne verloren te gaan. Maar de plataan bleef staan en zag een nieuw hotel verrijzen, zoals op bovenstaande foto is te zien.
 

IJkpunt

Wie vandaag langs de monumentale plataan loopt, wandelt ongemerkt langs een levende en imposante getuige van de rijke Bornse geschiedenis. De Meijling-plataan is niet alleen een stille getuige van die geschiedenis; hij is ook een onmisbare metgezel die schaduw en beschutting biedt en bijdraagt aan schonere lucht. De meeste monumenten zijn van steen, maar dit monument is van hout en blad. Als wij hem blijven koesteren, kan hij ook over honderd jaar nog getuigen van dat eenvoudige verzoek waarmee het allemaal begon. (HN)

Bij de foto’s van boven naar beneden:

• Foto uit 1910. De Keizerskroon herbouwd na de brand in1909. Links de plataan van Herman Meijling. De huidige eigenaar van de boom is Marc Leurink van Leurink Mode.
• logementhouder en bierbrouwer Herman Meijling

Bron: Gemeentearchief Borne. Foto’s: Beeldbank gemeentearchief Borne; ‘Borne Boeit’