Excuses van Borne aan Joodse gemeenschap

In de Bornse synagoge heeft zich woensdagmiddag een historisch moment voltrokken: burgemeester Jan Pierik heeft namens het gemeentebestuur van Borne diepgaande excuses uitgesproken voor de rol die de gemeente speelde tijdens de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog.

Hij deed dit tijdens de officiële presentatie van het onderzoeksrapport Joodse Burgers in Borne: bejegening, ontrechting en rechtsherstel, opgesteld door de Radboud Universiteit. “Onze Joodse medeburgers zijn door het gemeentebestuur in de steek gelaten. Ze werden niet beschermd. En dat is onvergeeflijk,” aldus Pierik.

Schokkende feiten, diepgevoelde erkenning
Uit het rapport blijkt dat de gemeente Borne geen Joods vastgoed heeft gekocht, maar wél actief heeft meegewerkt aan anti-Joodse maatregelen. Burgemeester Schaepman stuurde al in januari 1941 een lijst met 115 Joodse inwoners naar de Duitse bezetter. Ambtenaren en politie voerden verordeningen uit, beheerden onteigeningen en handelden deportaties administratief af. In totaal werden 73 Joodse Bornenaren vermoord.

Wat de aanwezigen zichtbaar schokte: in 1950 diende de gemeente nog een declaratie van 227 gulden in bij het Ministerie van Financiën, ter vergoeding van kosten rond de deportatie van Joodse inwoners. “Herstellen kunnen we dit niet. Erkennen wel,” aldus Pierik. “Het is laat… maar nooit te laat. Daarom bied ik, namens het gemeentebestuur en uit de grond van mijn hart, excuses aan.”

Verhalen achter de cijfers
Onderzoeker Eva van Leeuwen schetste het proces van reconstructie: formele archieven, maar ook persoonlijke verhalen. Ze citeerde het verhaal van Jacob van Gelder, zoon van een textielwinkelier in Borne, die zich na de oorlog verraden voelde door de overheid. “Zijn winkel werd ook wel het ‘vredespaleis genoemd’. Iedereen was welkom, ook tijdens de sjabbat. Maar na de oorlog moest Jacob het ouderlijk huis verkopen omdat zijn ouders waren vermoord en hij de hypotheek niet kon betalen.”

Ook andere verhalen kwamen naar voren, zoals dat van horlogemaker Albert Sachs en zijn dochter, Joodse vluchtelingen die vanuit Duitsland in Borne kwamen en een nieuw bestaan probeerden op te bouwen. Met deportatie en liquidatie tot gevolg.

Expositie en vervolg
Na afloop werd het rapport door Burgemeester Jan Pierik overhandigd aan de Joodse gemeenschap in Borne. Jo de Leeuw nam namens hen het rapport en de excuses in ontvangst. Hij sprak over het belang van moreel bewustzijn, al helemaal nu rechts extremisme en antisemitisme terrein wint. Niet alleen van overheden, maar van ieder mens. “In elk van ons woedt een innerlijke strijd,” zei hij. “Tussen de goede wolf en de slechte wolf. Welke wolf wint? Degene die je voedt.”

De gemeente geeft aan de komende maanden te gebruiken om te bepalen welke stappen volgen. Reageren kan via het speciale e-mailadres: joodseburgers@borne.nl. In september volgt een inhoudelijke terugkoppeling. “Het rapport biedt geen eindpunt, maar een begin van een moreel gesprek dat gevoerd móét worden,” aldus Pierik. “Over onze geschiedenis, over onze verantwoordelijkheid, en over wat we vandaag moeten doen om die geschiedenis recht te doen.” (AJ/KDS)

Het rapport is openbaar en te lezen via deze link.