Raad van State uit forse kritiek op streekomroepenplan

De Raad van State heeft maandag een behoorlijk vernietigend advies uitgebracht over de voorgenomen stelselwijziging voor lokale omroepen en adviseert het kabinet de wet in de huidige vorm niet bij de Tweede Kamer in te dienen. De belangrijkste voorgestelde wijzigingen zijn de vorming van maximaal tachtig streekomroepen en het overhevelen van de bekostigingsverplichting van de gemeenten naar het Rijk. Doel is de lokale journalistiek te versterken. De Raad van State onderschrijft dat belang, maar ziet de uitwerking van de wet op vele fronten misgaan.

Vraagtekens bij grote streekomroepen

De Raad van State zet vraagtekens bij de veronderstelling dat schaalvergroting leidt tot betere lokale journalistiek en wijst op de risico’s van grote streekomroepen. Zij staan verder af van de lokale gemeenschappen, waardoor het voor hen juist moeilijker kan zijn hun publieke functies uit te oefenen. In Twente wordt al jaren op deze risico’s gewezen. Juist daar heeft de overkoepelende NLPO besloten een uitzonderlijk grote streek aan te wijzen – na Amsterdam de grootste van Nederland – zonder daarvoor een goede onderbouwing te geven en zonder draagvlak in de regio. Volgens de omroepen en gemeenten in Zuidwest Twente - een gebied dat qua omvang alleen al de grootte van een gemiddelde streek heeft - biedt een opdeling in twee streken een betere manier om de lokale journalistiek te versterken, en de uitspraak van de Raad van State bevestigt dit impliciet.

Maximum van 80 loslaten

Pleidooien vanuit Zuidwest Twente voor een tweede Twentse streek stuiten tot nu toe echter op onwil van de NLPO, mede – zo lijkt het – omdat men het maximale aantal van tachtig streken niet wil overschrijden en omdat men zich houdt aan kaarten die in 2016 zijn vastgesteld. Ook daar maakt de Raad van State gehakt van. Dat aantal zou niet wettelijk vastgelegd moeten worden, omdat het opsplitsen van te grote streken dan moeilijker wordt en bovendien blijkt dat voor gemeenten alternatieve indelingen denkbaar zijn.

Voor Zuidwest Twente ligt inmiddels een gemotiveerde aanvraag, gesteund door alle vijf gemeentebesturen. Daarnaast zijn er drie unaniem aangenomen moties in de raden van Borne, Hof van Twente en Haaksbergen, en een bijna unanieme motie in Hellendoorn, die oproepen om de regio Twente op te knippen. Er is nauwelijks meer denkbaar om Hilversum en Den Haag ervan te overtuigen dat zij in Twente de verkeerde weg bewandelen. Desondanks blijft de NLPO halsstarrig vasthouden aan een uitzonderlijk grote streekomroep in Twente.

Problemen met de bekostigingssystematiek

Dan de bekostiging. Het kabinet denkt dat lokale omroepen hun werk beter kunnen doen als ze niet afhankelijk zijn van “de hand die hen voedt”. Daarom gaat de bekostigingstaak naar Den Haag en worden de middelen die nu in het gemeentefonds zitten eruit gehaald. Het Rijk belooft een verhoging van de bijdrage, maar hoeveel is onduidelijk. De minister rekent erop dat gemeenten alsnog zullen bijbetalen om tekorten op te vangen. De Raad van State wijst erop dat onduidelijk is waarop deze verwachting is gebaseerd, terwijl te voorzien is dat weinig gemeenten bereid zullen zijn hierin mee te gaan. In Twente gaan bedragen rond van €2,50 per inwoner voor ‘minimale professionele journalistiek’ tot €4,00 voor een lokale redactie. Dat is fors meer dan de meeste Twentse gemeenten nu betalen en komt erop neer dat gemeenten alsnog het leeuwendeel van bekostiging op hun bordje krijgen. Deze uitgaven gaan straks bovendien volledig ten koste van de eigen middelen, aangezien de bijdrage uit het gemeentefonds wordt gehaald. Volgens de Raad van State ontbreekt een goede onderbouwing van de nieuwe bekostigingssystematiek.

Terug naar de tekentafel

Daar komt bij dat gemeenten in het nieuwe stelsel nauwelijks nog iets te zeggen hebben over de streekomroep. Het aantal criteria waarover zij advies mogen geven wordt zeer beperkt, terwijl de NLPO grotendeels bepaalt of de streekomroep goed functioneert. Hoe groter de streek, hoe minder stem individuele gemeenten hebben. De Raad van State adviseert de minister om ook dit opnieuw te bezien.

Kortom, de Raad van State heeft op vrijwel alle wezenlijke onderdelen van de wet stevige kritiek, en de verwachting is dat het Ministerie van OCW terug zal moeten naar de tekentafel.

De omroepen BorneBoeit, RTV Sternet, Hofstreek Omroep, Hoi Media en Radio 350 blijven streven naar een tweede streekomroep in Twente en zien hun kansen door de uitspraak van de Raad van State aanmerkelijk toenemen. (AJ)

Foto boven © Raad van State/Tineke Dijkstra.