Avondklok: strafmaatregel of redmiddel?
DE HUIDIGE SPERTIJD ROEPT ONWILLEKEURIG HERINNERINGEN OP AAN HET VERLEDEN

Avondklok: strafmaatregel of redmiddel?

Sinds ruim een week kennen we in ons land de avondklok. De invoering ervan had nogal wat voeten in aarde. Voorstanders, zoals het kabinet en vooraanstaande virologen, zien het als laatste redmiddel om verdere coronabesmettingen te voorkomen. Tegenstanders zien het als disproportionele inbreuk op onze vrijheid. De rigoureuze avondklok moet met name groepsvorming onder jongeren en besmettingen thuis tegengaan. Wachten nu op bewijs in meetbare effecten later is riskant, dus hebben we verplicht huisarrest tussen 21.00 uur en 04.30 uur. Het is winter, dat maakt het wat makkelijker, maar het maakt ons leven wel weer wat ingewikkelder. En dat was in het verleden al niet anders. Een terugblik…

 

Geschiedenis

Het gebruik van de avondklok gaat terug naar de middeleeuwen, toen de wereldlijke en kerkelijke overheid veel via klokken communiceerden. Stad en ommeland konden zo worden bereikt. Met hoge of sonore klanken werd de inwoners verteld wat er aan de hand was, bijvoorbeeld een oproep tot gebed, bij brand en sluiting van de stadspoorten. In de 19e eeuw had de avondklok nog een heel andere betekenis. Het was een oproep tot het geloof door ‘s avonds de kerkklokken te luiden. Pas later werd het een term uit de ordebeheersing door de overheid.

 

Tweede wereldoorlog

Avondklok of spertijd is een beladen woord omdat het associaties met de bezettingsjaren oproept. De omstandigheden nu en toen zijn verschillend. Tijdens de oorlog was het een maatregel tegen de wil en het belang van het volk. De avondklok tegen corona gebeurt in het belang van de bevolking en de volksgezondheid, maatregelen genomen door een democratie. In beide gevallen wordt de vrijheid van burgers beperkt. Meestal in een tijdspanne tussen zonsondergang en zonsopgang, waarin burgers thuis moeten blijven en niet buiten mogen zijn.

 

Tijdens de Duitse bezetting van Nederland werd vanaf 1 november 1940 op last van het Militair Gezag een spertijd ingesteld die aanvankelijk liep van 00.00 uur tot 04.00 uur in de nacht. Die maatregel werd ingevoerd samen met verduisteringsmaatregelen. Elke kier van het huis waardoor licht kon ontsnappen, moest worden afgedicht. Dit om verzet tegen te gaan en om nachtelijke bombardementen moeilijker te maken. Degenen die moesten werken tijdens de spertijd (zoals de Luchtbeschermingsdienst) hadden een extra vergunning (‘Ausweis’) nodig.

 

In de loop van de oorlog werd de aanvang van de spertijd in gemeenten vervroegd. Voor Joden gold vanaf juni 1942 een spertijd vanaf acht uur in de avond. Op elk willekeurig moment kon de spertijd worden aangepast. Het werd vaak als represaillemaatregel ingezet, ook in Borne.

 

Als strafmaatregel

De afgebeelde bekendmaking van de burgemeester van 20 juli 1940 werd op 3 oktober van dat jaar aangescherpt. Tijdens een zogenaamde luchtwachtdienst op de uitkijkpost van het oude gemeentehuis seinden een paar jongens bij wijze van grap met hun zaklamp. ‘Signalen aan de vijand’ werden als 'Deutschfeindlich’ bestempeld. Het hele dorp werd gestraft met een avonduitgaansverbod na 22.00 uur.

 

Op 16 februari 1942 werd een telefoonkabel van de Wehrmacht doorgeknipt. Het gevolg was dat er voor jeugdigen onder de 21 een avondklok werd ingesteld vanaf 8 uur ‘s avonds. Deze werd op 4 april weer opgeheven. Om het groeiende verzet te ontmoedigen en de toenemende activiteit van de geallieerde luchtmacht te bemoeilijken werd begin maart 1943 de avondklok in ons dorp aangescherpt. De spertijd gold toen vanaf 11 uur ’s avonds.

 

De April-mei staking (29 april - 5 mei 1943) werd met grof geweld onderdrukt. Het standrecht werd ingevoerd alsmede een avondklok. Er was een uitgaansverbod van 8 uur ’s avonds tot zes uur ’s morgens. Samenscholingen waren verboden. Drie burgers werden standrechtelijk geëxecuteerd. Door de nadering van onze bevrijders gold er op 2 en 3 april 1945 een straatverbod, dat werd opgeheven toen in de avond van 3 april de eerste tanks Borne binnenreden.

 

Tot zover de oorlog van toen, we voeren nu een andere. Ze hebben niets met elkaar van doen. Veel

gehoorde argumenten tegen de avondklok zijn, behalve de nare bijsmaak, disproportionele

vrijheidsbeperking en de moelijk te hanteren maatregel. Ja, het bepekt onze vrijheid als we ’s avonds, met of zonder hond, nog even een blokje om willen. Peanuts vergeleken met hoe de huidige maatregelen bijvoorbeeld inwerken op ondernemers. Dus beter een tandje bijschakelen zodat hopelijk de eerste positieve effecten van die omstreden avondklok, in samenhang met reeds bestaande maatregelen, zichtbaar worden.

 

Al was het alleen maar om het gelijk te halen tegen die ontspoorde demonstranten en relschoppers die een week geleden de stilte op straten en pleinen zo wreed en op onacceptabele wijze hebben verstoord. (HN)

 

video: Raymond Hofsté

 

Bronnen: Niod, ‘Dagblad Trouw, wat is de oorsprong van de avondklok’ In verdrukking, verzet en vrijheid.

 

 

© BorneBoeit. Op onze artikelen en beeldmateriaal rust copyright.
Voor meer informatie raadpleeg de spelregels.

reageren op deze pagina
Ron Hartman — 03 feb 2021
@Nico; ik ben ook van mening dat we niet zomaar verder moeten gaan in het oude normaal. Echter; als mensen niet zelf voor de dood kunnen en mogen kiezen, heb je een beschermplicht. Ik mis die inhoudelijke discussie en de bereidheid van vaak conventionele partijen om die ruimte te maken in de huidige euthanasiewetgeving ea. Daarnaast; ik zag weinig of geen 80+ ers in de Ikea en Intratuinen. Zeker niet als zij in een verpleeghuis zijn. Hoe raakten zij besmet?
Nico — 02 feb 2021
Ik denk dat die keuzes op termijn onvermijdelijk zijn omdat we het werkelijke probleem niet aanpakken. Zon belachelijk lange lockdown van een jaar kun je een keer doen, maar is bij een nieuw virus niet vol te houden. Virussen muteren en verspreiden zich met dermate snelheid dat de ontwikkeling van een vaccin het niet kan bijbenen. Daarnaast wordt krampachtig geprobeerd de sterfte aan corona te beperken en is er totaal geen besef wat de impact is op de niet of minder kwetsbare bevolkingsgroepen. Ik snap ook wel dat het geen makkelijke keuzes zijn en dat het stuit op weerstand, maar de besmettingen laten zien dat mensen er nog steeds te weinig aan doen.
Ron Hartman — 02 feb 2021
@Nico: in feite beslis je over leven en dood door bv een getinte opnamestop te introduceren. Regel jij dan ook dat de andere wetgevingen, t.w. die rond zelfdoding en euthanasie worden aangepast? Het stikken kan anders erg lang duren als je wacht op de 2nd opinie. Op voorhand dank!
Nico — 02 feb 2021
Er worden hieronder verbanden gelegd met de introductie van de avondklok die mank gaan. De effecten kunnen pas op zn vroegst eind deze week zichtbaar worden.
Daarnaast is de avondklok in mijn ogen overdreven. De risico groepen moeten wat mij betreft binnen blijven totdat ze ingeënt zijn. En daarnaast landelijk afspreken dat er een opname stop komt voor mensen ouder dan bijvoorbeeld 75 jaar die met corona medische hulp nodig hebben. Dan laat die groep misschien eindelijk ander gedrag zien. Nu zit het hele land op slot en dat is onhoudbaar, nu én in de toekomst waarin we vaker met dit soort virussen geconfronteerd worden. Er wordt tentje helemaal geen les geleerd van deze situatie. Gewoon dom doorgaan met vlees vreyen.

T Huiskes — 02 feb 2021
Heel goed gezien @Paul Cohn - het helpt! Nu nog minder of liever helemaal niet naar verjaardagen, begrafenissen; feestjes, etc overdag gaan, en dan kunnen de scholen weer open, de avondklok kan worden opgeheven en alle winkels en kappers kunnen weer open. Geduld hebben is een groot iets en samen in Borne kunnen we dit zeker opbrengen.
Paul Cohn — 01 feb 2021
En óf het helpt:
De afgelopen 2 weken telde Borne gemiddeld bijna 9 positief geteste personen/dag, vandaag voor het éérst in maanden maar één…

https://allecijfers.nl/nieuws/corona-virus-covid19-bevestigde-besmettingen-per-dag-nederland-provincie-gemeente/

 

 

De aanhouder wint of op hoop van zegen?

Dat het nooit meer zal voorkomen, is waarschijnlijk ijdele hoop. Toch hoopt de gemeente met de...
19-07-2021

Kabinet verscherpt coronamaatregelen

Tijdens een extra persconferentie vrijdagavond maakten premier Mark Rutte en minister Hugo de...
09-07-2021

Een van de planmakers over de AZC-locatie

Voorlopig keert de rust weer even terug in de vaak verhitte discussies over de toekomst van de...
09-07-2021

Brandweer bevrijdt miauwende verstekeling

Maandagmorgen kreeg de Brandweer Borne een melding dat er een dier in de problemen was geraakt...
05-07-2021

Twente Milieu verwijdert afvalbak

Het bericht op BorneBoeit zondagmorgen over de plek van een afvalbak bij het gedenkteken aan de...
28-06-2021

Een ongelukkige combinatie…

Langs het fietspad aan de Rondweg, ter hoogte van basisschool De Wheele, staat het gedenkteken...
27-06-2021