Cultuureducatie ‘Joods Borne’ in Synagoge

Het is alweer vier jaar geleden, in verband met de coronapandemie, dat voor het laatst de bassischoolleerlingen van groep 7 en 8 voor een les de Bornse Synagoge bezochten. Het past in de startnotitie Cultuuragenda en beleidsvisie Cultuur die deze week aan de gemeenteraad is gepresenteerd. “Cultuureducatie dient een vast onderdeel te worden van het curriculum binnen het onderwijs. Cultuureducatie draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling, zowel binnen- als buitenschools. Alle basisscholen doen mee aan een cultuureducatieprogramma. Kinderen komen vanuit het cultureel erfgoed in hun schoolcarrière bij de Bornse Synagoge.”

De Synagoge als Cultureel Podium

“Het organiseren of doen organiseren van culturele en educatieve activiteiten, in brede zin, met inachtneming van de voorgeschiedenis van het gebouw”, heeft de Bornse Synagoge als doelstelling. Regelmatig is er aandacht voor de geschiedenis van de synagoge en de vroegere Joodse gemeenschap in Borne. De sjoel, het huis van samenkomst, ooit gebouwd in 1843 op een plek waar levend water, een bron, is, weet Hans Nijhof de leerlingen te vertellen. Nijhof is één van de vrijwilligers die speciaal voor deze gelegenheid lessen verzorgt. Samen met acht tijdelijke ‘leerkrachten’ en vijf assistenten geven zij gedurende twee weken aan negen basisscholen eenentwintig lessen.

Tweejaarlijks is er de tentoonstelling ‘Joods Borne’, speciaal voor de hoogste twee groepen van de basisscholen. Door persoonlijke en plaatselijke verhalen worden de onvoorstelbare gebeurtenissen van de Jodenvervolging en de tragische gevolgen daarvan dicht bij huis geplaatst.

De marskramer

Als Nijhoff, gepensioneerd onderwijzer, het verhaal van Salomon Jacob Spanjaard vertelt, hangen de kinderen aan zijn lippen. Salomon en zijn vrouw Sara kregen 15 kinderen waarvan er 9 in leven bleven. Van verbazing vallen de kindermondjes open. Hij gaat verder. “Weten jullie wat een marskramer is?” Tja, herkenbaar, de nieuwe winkel in het dorp. Het is één van de vele kapstokjes waar de geschiedenis van het verhaal over Borne en het Joodse leven in Borne aan wordt opgehangen. Spanjaard was de initiatiefnemer voor de bouw van de Synagoge.

Bij de vraag of kinderen kunnen aangeven waaraan ze kunnen zien dat dit een synagoge is schieten de vingers omhoog. Al de vrijwillige leerkrachten zijn vooraf geïnstrueerd. Feilloos weten zij de rituelen en gebruiken van het jodendom in deze synagoge te vertellen; over de gescheiden zitplaatsen voor man en vrouw, de Thora rollen, de Davidster et cetera. Het is een opstapje naar het verhaal over de Tweede Wereldoorlog.

Anne Frank

De kinderen kijken vervolgens geboeid naar de documentaire over het dagboek en leven van Anne Frank. Het is muisstil. Je ziet dat er van alles in de kinderhoofdjes omgaat. Hoe stoer ze soms ook binnen komen. Het kinderleven van Anne Frank, de kinderstem die het verhaal van ‘Lieve Kitty’ vertelt. Anne schreef aan Kitty, haar dagboek vriendin.

Andre Muller, ook gepensioneerde onderwijzer/directeur, weet de kinderen te prikkelen door voorbeelden van huidige spanningen in de wereld te benoemen. Door de huidige oorlog in Oekraïne wordt alles nog zichtbaarder en voorstelbaar. De leerlingen komen met opmerkingen en vragen over het hakenkruis en de betekenis van de swastika in Euraziatische culturen, de Hitlergroet die tijdens een voetbalwedstrijd van F.C. Schalke door sommige fans werd geuit. De leerkracht, oud-leerling van Muller, geeft aan dat zij op deze les bij haar kinderen na de meivakantie verder borduurt.

Als wijze les, van deze cultuureducatie, krijgen de kinderen mee: “Als er spanningen zijn praat dan met elkaar. Los het samen op, zonder te vechten!” (YD)