Verborgen leven in een Bornse beek

Wie in deze periode door het Bornse buitengebied fietst of wandelt, komt regelmatig langs beken en sloten die rijk begroeid zijn met waterplanten. Voor veel mensen vormen ze vooral een mooi decor, maar onder en boven het water speelt zich een compleet ecosysteem af. Planten zuiveren het water, insecten zorgen voor bestuiving, vissen vinden er beschutting en vogels profiteren van de grote hoeveelheid voedsel. Op deze foto is goed te zien hoe verschillende plantensoorten samen een gezond beeklandschap vormen.

Waterlelies zorgen voor verkoeling

De grote drijvende bladeren op het water worden vaak aangezien voor waterlelies. Op deze foto gaat het waarschijnlijk grotendeels om de gele plomp (Nuphar lutea), een inheemse waterplant die veel voorkomt in langzaam stromende beken, sloten en plassen. De gele plomp bloeit van juni tot en met augustus met opvallende gele bloemen die enkele centimeters boven het water uitsteken. De bladeren nemen een deel van het zonlicht weg, waardoor het water minder snel opwarmt. Dat helpt om het zuurstofgehalte op peil te houden. Daarnaast vormen de bladeren een schuilplaats voor jonge vissen, kikkers, salamanders, waterslakken en talloze insecten. Roofvissen gebruiken de planten juist weer om zich te verschuilen voordat zij toeslaan.

Riet is een natuurlijke waterzuiveraar

Langs de oevers groeit riet (Phragmites australis). Hoewel veel mensen het vooral als oeverbegroeiing zien, behoort riet tot de belangrijkste planten in Nederlandse watergangen. Via de wortels neemt riet voedingsstoffen zoals stikstof en fosfaat op uit het water. Daardoor helpt het de waterkwaliteit te verbeteren. Ook voorkomt het dat oevers afkalven doordat het uitgebreide wortelstelsel de grond stevig vasthoudt. Voor dieren is riet minstens zo belangrijk. Kleine karekieten, rietgorzen en verschillende soorten eenden bouwen er hun nesten. Libellen zetten hun eitjes af op de stengels en veel insecten overwinteren tussen het riet.

Grote kattenstaart: een paradijs voor bestuivers

Aan de rechterzijde van de foto bloeit de grote kattenstaart (Lythrum salicaria). Deze opvallende paarse plant bloeit van juli tot september en behoort tot de favoriete nectarplanten van hommels, bijen en vlinders. Juist in de tweede helft van de zomer, wanneer veel andere planten zijn uitgebloeid, levert de grote kattenstaart nog volop nectar. Daarmee vormt de plant een belangrijke voedselbron voor bestuivende insecten.

Onder water leeft een verborgen wereld

Hoewel het wateroppervlak rustig oogt, bevindt zich daaronder een verrassend rijk dierenleven.

Libellen brengen het grootste deel van hun leven onder water door als larve. Afhankelijk van de soort kan dat één tot zelfs vier jaar duren. Pas daarna kruipen ze uit het water om als volwassen libel nog enkele weken of maanden te leven. Ook waterkevers, bootsmannetjes, schaatsenrijders, zoetwatermosselen, slakken en verschillende vissoorten gebruiken dit soort beken als leefgebied. Voor jonge vissen vormen waterplanten een veilige kraamkamer waar ze zich kunnen verschuilen voor roofdieren.

Waarom zie je dit juist in juli?

Juli behoort tot de rijkste maanden van het jaar voor de Nederlandse natuur. Door de combinatie van warm water, veel zonlicht en lange dagen groeien waterplanten nu op hun snelst. Ook insecten bereiken in deze periode hun grootste aantallen. Dat zorgt weer voor voedsel voor vogels, vleermuizen, amfibieën en vissen. Voor natuurliefhebbers is dit daarom één van de mooiste momenten om langs beken, sloten en poelen te wandelen.

Een kwetsbaar evenwicht

Hoewel zo'n beek er natuurlijk en ongerept uitziet, is het ecosysteem kwetsbaar. Een teveel aan voedingsstoffen kan leiden tot een explosieve groei van algen of eendenkroos. Daardoor bereikt minder zonlicht het water en kan uiteindelijk zuurstofgebrek ontstaan. Volgens Waterschap Vechtstromen zijn gezonde beken en sloten van groot belang voor de biodiversiteit. Planten, dieren en micro-organismen leven er met elkaar in evenwicht. Daarom houdt het waterschap bij beheer en onderhoud nadrukkelijk rekening met flora en fauna. Zo wordt waar mogelijk gefaseerd gemaaid, worden natuurvriendelijke oevers aangelegd en blijft begroeiing op sommige plekken bewust langer staan. Tegelijkertijd blijft onderhoud noodzakelijk. Zonder maaien zouden watergangen dichtgroeien, waardoor water bij droogte niet meer kan worden aangevoerd en bij hevige regen juist onvoldoende kan worden afgevoerd.

Wist je dat?

• De gele plomp vaak ten onrechte een waterlelie wordt genoemd?
• Een libel tijdens zijn leven duizenden muggen en andere kleine insecten vangt?
• Rietvelden behoren tot de soortenrijkste leefgebieden van Nederland?
• Onder één vierkante meter wateroppervlak tientallen verschillende dierensoorten kunnen leven?
• Waterplanten overdag zuurstof produceren, waardoor vissen en andere waterdieren kunnen overleven?

Weet jij waar deze foto is gemaakt?

Herken jij deze plek ergens in de gemeente Borne? Laat het ons weten via de reacties onder dit artikel of via onze socialmediakanalen. We zijn benieuwd hoeveel Bornenaren deze plek herkennen.

Ken jij nog zo'n verborgen parel?

Borne telt tientallen prachtige beekjes, sloten en natuurgebieden die veel mensen ongemerkt passeren. Heb jij een bijzondere plek waar je graag wandelt of fietst? Stuur ons een foto en vertel waarom juist die locatie volgens jou bijzonder is. Misschien besteden we er deze zomer aandacht aan in een volgende aflevering van deze rubriek. (KDS)