Waar eens de vroede vaderen…
AAN DE VOORAVOND VAN DE DISCUSSIE OVER EEN NIEUW ‘HUIS DER GEMEENTE’

Waar eens de vroede vaderen…

Nu het gemeentebestuur de komende jaren forse bezuinigingen staat te wachten, kijkt men ook kritisch naar de eigen huisvesting. Het huidige, uit 1987 daterende gemeentehuis voldoet niet meer aan de eisen en huisvesting in het Kulturhus zou goedkoper zijn dan herbouw of verbouw. De gedachte is één huis voor cultuur, welzijn en democratie. Tijdens een politiek beraad op 1 december zal er over de voorgenomen plannen worden gediscussieerd. Een mooi moment dus eens terug te blikken op de geschiedenis van het Bornse Huis der Gemeente.

 

Het gemeentehuis is in Nederland ontstaan uit het raadhuis, een gebouw waar de plaatselijke bestuurders vergaderden en waar vaak ook recht werd gesproken. De Staatsregeling 1798 haalde de rechterlijke macht uit handen van het lokale bestuur. In de Franse tijd (1794-1814) kreeg iedere gemeente een gelijkvormig bestuur en een gemeentehuis, al werd die toen vaak gecombineerd met de woning van een burgemeester.

 

10 april 1811: oprichting van de Gemeente Borne

De invoering van de Gemeentewet uit 1851 leidde tot veel plannen voor nieuwe gemeentehuizen, zeker na de tweede wereldoorlog en onder invloed van de decentralisatie van overheidstaken. De geschiedenis van het gemeentehuis van Borne is ook niet een verhaal van één gebouw geweest. Door een keizerlijk decreet van Napoleon werd, bij gebrek aan een gemeentehuis, ten huize van de burgemeester, de heer W.C. Lantman, op 10 april 1811 het gemeentebestuur geïnstalleerd, bestaande uit burgemeester, secretaris en 15 raadsleden. Daarmee was de oprichting van de gemeente Borne een feit!

 

In de gemeentelijke archiefbescheiden is weinig terug te vinden over de plaats waar vroeger de bestuurders van deze gemeente hebben gewerkt. Zoals blijkt uit de jaarrekening van 1811, ging een vertrek in de woning van de burgervader door als gemeentehuis. Lantman, tevens de eerste notaris van onze gemeente, ontving daarvoor een vergoeding van fl. 24,- per jaar, oplopend tot fl. 75,- in 1856. De ontvanger heet dan burgemeester J. Bussemaker (1843-1855).

 

Tegenover de oude NH-kerk

Op de kadastrale kaart van 1832 is het gemeentehuis gesitueerd precies tegenover de ingang van de oude NH-kerk, tussen een school en het brandspuithuisje. Aannemelijk is dat, gezien de afmeting van de beschikbare lokaliteiten, de raadsvergaderingen in die tijd in een plaatselijke uitspanning werden gehouden. De Drankwet uit 1881 verbood dat echter voor lokaliteiten die in gebruik waren voor openbare activiteiten. Voor het gemeentebestuur de hoogste tijd om uit te zien naar nieuwe huisvesting.

 

Aan de Markt

Op 10 juli 1860 werd daarvoor de aankoop van een pand van Hendrik Nieuwenhuis aan de Markt notarieel beklonken. Het pand werd aangekocht voor fl. 1.300,-. Plaatselijk timmerman Fiksebokse werd gevraagd een plan te maken om het als gemeentehuis in te richten. Dat plan werd in de vergadering van 10 juli 1860 met algemene stemmen aangenomen. Aan aannemer Groothengel werd het werk gegund. Nu de financiering nog, dat had echter meer voeten in de aarde.

 

Met de pet rond

Op een geldlening van fl 3.500,- in aandelen, looptijd 20 jaar, rente 4,5%, kon worden ingeschreven. Toen dat niet echt wilde vlotten, nodigde de voorzitter de leden van de raad uit om in te schrijven. Aan deze oproep is blijkbaar geen of onvoldoende gehoor gegeven, want later toog hij in gezelschap van raadslid Spanjaard op pad om, gewapend met een intekenlijst, aan financieel meer draagkrachtigen in de gemeente een bijdrage te vragen. Kennelijk is dat gelukt, want op 3 november 1863 werd het gemeentehuis officieel geopend.

 

Villa Elisabeth

Tot 5 april 1930 heeft het pand aan de Markt als gemeentelijk onderkomen dienstgedaan. Op die dag werd namelijk de in 1895 door Albert Spanjaard gebouwde villa Elisabeth aan de Grotestraat als nieuw gemeentehuis in gebruik genomen. De gemeente kocht het van dokter Stomps, die er vanaf 1922 een praktijk heeft gehad. Door uitbreiding van taken, toename van het aantal inwoners alsmede groei van de ambtelijke formatie, moesten er in de loop der jaren de nodige bouwkundige noodvoorzieningen worden getroffen om de bedrijfsvoering gaande te houden.

 

Veel inspanningen heeft het gemeentebestuur zich dan ook sedert 1966 getroost om met een plan te komen voor de bouw van een nieuw onderkomen. En zo geschiedde. In juni 1986 werden de benodigde gelden voor het project door de raad beschikbaar gesteld en op 29 september ging de eerste paal de grond in. Het nieuwe huis van de gemeente aan het Rheineplein, een schepping van architect Ab Derksen, werd op 2 juli 1988 officieel geopend. Als bijdrage aan een gezondere financiële situatie straks mogelijk een bijbouw van het Kulturhus? Hoe dan ook, beter dan een dependance van onze buren, toch? (HN)

 

Bron: ‘Groeten uit Borne’- H. Noordhuis, G.P. ter Braak, Oldenzaal 1992. Foto’s: gemeentearchief

 

© BorneBoeit. Op onze artikelen en beeldmateriaal rust copyright.
Voor meer informatie raadpleeg de spelregels.

reageren op deze pagina
Ton — 24 nov 2020
Ben het volkomen met Max bezig, het is ook zeker niet meer van deze tijd omdat het thuis werk helemaal hot is.laat staan dat de gem in de rode cijfers zit.
Hans — 24 nov 2020
Even rustig de tijd zijn werk laten doen. Door het onvermogen van het huidige college en raad om de financiën in het gareel te krijgen en houden is het heel goed mogelijk dat we binnen afzienbare tijd geen zelfstandige gemeente meer zijn.
Ron Hartman — 24 nov 2020
Er is veel herontwikkeling mogelijk op de plek van het huidige gemeentehuis. Dat voorkomt kapitaalvernietiging voor de burgers. Natuurlijk geen nieuw bestuurspaleis op die plek. Afbouw en verkassen lijkt dan ook op termijn een goeie keus. Het gemeentehuis in Hengelo zit erg ruim in de jas en de baliefunctie zal hier dus erg belangrijk worden. Voor wie ga je dat ontwerpen? Voor de burger, dus kijkend naar de dienstafnemer, of als huisvesting voor de regisserende bestuurslaag? Die kan immers ook in Hengelo werken? Waarom zou er dus bijgebouwd moeten worden aan het Kulturhus? Het theater is er immers al? Rustig de tijd nemen is een prima advies van Max sr!
Max de Mooij Sr. — 23 nov 2020
Misschien is het handig om het huidige gemeentehuis nog een paar jaar te blijven gebruiken. Zeker nu het thuiswerken in de toekomst eerder regel dan uitzondering lijkt te worden heeft een nieuw onderkomen voor de ambtenaren niet de eerste prioriteit. Zolang er maar volgens de ARBO richtlijnen gewerkt kan worden. Trek de komende tijd wat extra budget uit voor goede thuiswerkplekken van ambtenaren en investeer in het optimaliseren van digitale dienstverlening aan de burgers. Op termijn zal duidelijk worden of er een nieuw gemeentehuis nodig is en in welke vorm en omvang. Even geduld en intomen van ambities kan een hoop moeite en geld besparen!

Terrassen en winkels weer open

Een week geleden was de teleurstelling nog groot, toen premier Mark Rutte en minister Hugo de...
20-04-2021

Rutte: ‘Het einde is echt in zicht!’

Tijdens de persconferentie van premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge werd bevestigd wat...
13-04-2021

Leidingbreuk in zwembad

Iets na middernacht kreeg de Brandweer Borne een melding van wateroverlast bij het zwembad Laco....
09-04-2021

Straatnamen zijn ook monumenten

Mannen en vrouwen in het verzet. Ze hadden allemaal vanuit een eigen invalshoek en gedrevenheid...
08-04-2021

3 april 1945: Borne bevrijd!

30 maart 1945, Goede Vrijdag. Eenheden van het Canadese 2e legerkorps en het Britse 30ste...
03-04-2021

Aanrijding op de N743

Rond 17.45 uur donderdagmiddag raakten twee auto’s met elkaar in botsing op de N743 tussen...
01-04-2021