Bornse monumenten vertellen verhalen van veerkracht

Wie zaterdag 12 september door Borne wandelde, fietste of een monument binnenstapte, ontdekte dat oude gebouwen vaak meer vertellen dan hun stenen en gevels. Tijdens Open Monumentendag stonden dit jaar veerkracht en aanpassingsvermogen van erfgoed centraal. Onder het thema ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’ openden verschillende Bornse monumenten hun deuren.

Veel meer bezoekers

De organisatie kijkt tevreden terug op de dag. Volgens Annemarie Haak van de organisatie kwamen er duidelijk meer bezoekers dan vorig jaar. Het goede weer, de publiciteit en het thema van de monumentenrun en fietstocht droegen volgens haar bij aan de grote belangstelling. Monumenten hebben de tand des tijds doorstaan en kregen in de loop der jaren regelmatig een andere bestemming. Juist daarin schuilt hun veerkracht. Gebouwen werden aangepast, gerestaureerd en kregen soms een compleet nieuwe functie. Het Dorset Mansion House en het Witte Huis zijn daar voorbeelden van.

Villa’s trekken veel bekijks

Het statige Dorset Mansion House werd in 1895 gebouwd als Villa Elisabeth voor textielfabrikant Albert Spanjaard. Later deed het pand onder meer dienst als gemeentehuis en als ‘Blijf-van-mijn-lijfhuis’. Sloop dreigde, maar het gebouw bleef behouden en werd grondig opgeknapt. Tegenwoordig heeft het een nieuwe bestemming als restaurant en trouwlocatie. Ook het Witte Huis aan de Almelosestraat kent een bijzondere geschiedenis. De dubbele villa werd in 1868 gebouwd door de broers Izak en David Spanjaard. In de loop der jaren woonden en werkten er verschillende bewoners en gebruikers. Inmiddels is het pand in gebruik bij Aveleijn. Ook bij het Witte Huis en Dorset Mansion House was de belangstelling groot. Volgens de organisatie bezochten ongeveer zestig tot zeventig mensen de opengestelde villa’s. Willem Dankers van Dorset Mansion House liet weten daar tijdens Open Monumentendag nog nooit zoveel bezoekers te hebben ontvangen.

Deuren gaan open

In Borne waren zaterdag onder meer het Witte Huis, het Bussemakerhuis, de Oude Kerk en toren, de Bornse Synagoge, de Doopsgezinde kerk, het Dorset Mansion House, de Stephanuskerk en het Spanjaardhuis aan de Stationsstraat te bezoeken. De start van de Open Monumentendag verliep niet overal vlekkeloos. Er was enige miscommunicatie over de starttijden en de kinderactiviteiten. Dat leidde bij enkele deelnemende organisaties tot een lichte irritatie. Zo was er in het Bussemakerhuis geen speciale activiteit voor kinderen, vanwege de geringe belangstelling daarvoor in de afgelopen jaren.

Veel aanloop in Bussemakerhuis

In het museum Bussemakerhuis was, zoals ieder jaar, veel aanloop. Opvallend is dat inwoners van de gemeente hier soms voor het eerst over de drempel stappen. Eenmaal binnen verwonderen zij zich over de collectie en de geschiedenis die in het rijksmonument samenkomen. Ook bezoekers van buiten Borne wisten het museum te vinden. Toeristen uit Rotterdam genoten zichtbaar van de tentoonstelling en maakten van hun bezoek aan Borne een dagje cultuur snuiven.

Religieus erfgoed trekt bezoekers

De Bornse Synagoge aan de Ennekerdijk trok nieuwsgierige bezoekers. Voor sommigen was het de eerste kennismaking met een voormalig Joods gebedshuis. De belangstelling zorgde voor een gestage stroom bezoekers die meer wilden weten over de geschiedenis van de synagoge en de Joodse gemeenschap in Borne. Even verderop staat de Doopsgezinde kerk, de Vermaning. De eerste steen van deze eenvoudige zaalkerk werd gelegd in 1824. De kerk telt 82 zitplaatsen en heeft houten banken. Het monumentale gebouw is nog altijd in gebruik en er worden regelmatig diensten gehouden. Tussen 10.00 en 12.00 uur werden al 26 bezoekers geteld. Via de Pellenhof kwamen bezoekers bij de Oude Kerk. Daar waren onder meer de fraaie oude secco’s, muurschilderingen, en een expositie te bewonderen. Voor menigeen vormde de beklimming van de kerktoren een letterlijk hoogtepunt. In Oud Borne viel dan ook genoeg te ontdekken.

In de voetsporen van dokter Schoemaker

Ook voor sportieve bezoekers was er tijdens Open Monumentendag genoeg te doen. Vanuit het Bussemakerhuis vertrokken groepen voor de jaarlijkse monumentenrun en fietstocht van ongeveer negen kilometer. De route stond dit jaar in het teken van dokter J.B. Schoemaker, een markante Bornse heelmeester. Onderweg vertelden gidsen op verschillende locaties verhalen over plekken die verbonden zijn met zijn leven en werk. Ongeveer vijftig fietsers en tien hardlopers namen deel. Voor het eerst kreeg de route een eigen historisch thema. Dokter Johannes Bernardus Schoemaker, geboren in 1799, had een praktijk en apotheek aan huis en beschikte op de Hemelhorst over een buitenverblijf, waar hij onder meer kruiden en bloedzuigers kweekte. De verhalen op de verschillende haltes brachten deze markante Bornse arts voor veel deelnemers opnieuw tot leven.

Beelden keren terug naar Borne

Ook twee grote beelden die bij zijn buitenverblijf stonden, speelden een rol in de route. Ze waren ooit naar Groningen verdwenen, maar zijn dankzij de inzet van de heemkundegroep Hertme teruggebracht naar Borne. De beschadigde beelden worden gerestaureerd en krijgen naar verwachting in het najaar een plek in Hertme.

Nieuwe sportmaat gevonden

Jolanda en Stephanie lopen ieder jaar mee met de monumentenrun. “Het is heerlijk om het lopen en de verhalen uit je omgeving te combineren. En je ontmoet weer eens andere mensen”, vertelt Jolanda. De twee vrouwen kenden elkaar vooraf nog niet. Na afloop raakten ze in de tuin van het Bussemakerhuis onder het genot van een kopje koffie en heerlijke krentenwegge verder aan de praat. Het klikte zo goed dat ze telefoonnummers uitwisselden om vaker samen te gaan sporten. Ook Stephanie kijkt met veel plezier terug op de ochtend. “We hebben ontzettend genoten. Alle credits voor het Bussemakerhuis voor de ontvangst, Henk Passies voor de organisatie, de EHBO voor het volgen met de auto en natuurlijk alle mensen die op de verschillende locaties de verhalen over de levenswandel van dokter Schoemaker hebben verteld. Zoals Gé Nijkamp.”

Verhalen tijdens de wandeling

Naast de sportieve activiteiten organiseerden de gidsen van Oud Borne een monumentenwandeling. Deelnemers werden langs verschillende bijzondere plekken geleid en kregen onderweg meer te horen over de geschiedenis van het dorp en zijn monumenten. De activiteiten maakten opnieuw duidelijk hoeveel inzet nodig is om een dag als deze mogelijk te maken. Op de verschillende locaties stonden vrijwilligers klaar om bezoekers te ontvangen en verhalen te vertellen. Ook de organisatie, begeleiding en ondersteuning van de activiteiten waren grotendeels in handen van vrijwilligers. Zonder hun inzet zou Open Monumentendag in Borne niet dezelfde uitstraling en gastvrijheid hebben.

Organisatie wil formule voortzetten

Aan het einde van de dag overheerste tevredenheid bij de organisatie. “We zijn dit jaar heel enthousiast, want we hebben veel bezoekers gehad”, zegt Annemarie Haak. Volgend jaar wil de organisatie opnieuw enkele bijzondere monumenten openstellen en bezoekers onder begeleiding van gidsen binnen laten kijken. Ook wordt bekeken of de run en fietstocht opnieuw een historisch thema kunnen krijgen. (YD/KDS)

Foto's: Yvonne Denekamp