Bornse markt viert jubileum: ‘Toos is de mama van de markt’

Met of zonder kruiden, het uitje ernaast of erop: Toos weet precies waarvoor haar vaste klanten komen. Inmiddels verkoopt ze al 61 jaar vis in Borne. Tijdens een feestelijke lunch bij Lokma, waar werd stilgestaan bij ruim zeventig jaar Bornse weekmarkt, werd de 85-jarige speciaal in het zonnetje gezet. Ook het persoonlijke contact en de toekomst van de markt kwamen aan tafel ter sprake.

Lokma was voor de gelegenheid feestelijk versierd. Met koffie, soep, broodjes en een taartje schoven de marktkooplieden aan om samen het jubileum te vieren. Eerder hadden ook de bezoekers van de markt al kunnen meegenieten. Wie iets kocht, mocht een draai geven aan het rad van fortuin, met bijvoorbeeld een kaasje, baklever of een visje als prijs. Dorpsmanager Ruben Baartman stond daarvoor om zeven uur al klaar. Ben Gelink, verkoper van beenmode, bedankte hem tijdens de lunch voor zijn inzet en betrokkenheid bij de markt. Ook vanuit Boomkamp Kaas klonk waardering voor de bijeenkomst. “Leuk om als markt een beetje gewaardeerd te worden. Dat is niet in elke gemeente.”

Een kleine viskar tegenover de Keizerskroon

Een bijzonder moment was er voor Toos van Vishandel Van den Berg. Namens de markt overhandigde Gelink haar een bos bloemen en een oorkonde met een terugblik op haar geschiedenis. “Toos is de mama van de markt”, zei hij. Zelf weet ze nog goed hoe het begon. In 1965 stond ze tegenover de Keizerskroon, met een kleine viskar en een zitje. Een heel andere manier van werken dan tegenwoordig. “We hadden vroeger geen koeling”, vertelt ze. Later kwam er een aanhanger, maar ook daarop ontbrak die voorziening. In de vrachtwagen zat wel koeling. Daarvoor moest de motor blijven draaien.

In al die jaren bouwde Toos een vaste klantenkring op. Sommige klanten komen al tientallen jaren bij haar. “Tot ze doodgaan”, zegt ze. Hun bestelling kent ze vaak voordat ze iets hebben gezegd. “Ze hoeven niet te bestellen bij mij. Ik weet precies wat ze willen hebben.” Gebakken vis en kibbeling behoren tot de belangrijkste producten. “Mensen uit Borne zijn gek op vis.” Ook het afrekenen doet ze op haar eigen vertrouwde manier. “Ik kan heel goed rekenen, ik doe alles uit het hoofd. Vroeger geleerd op school.” Jarenlang deed ze het werk samen met haar man. Hij zei dat hij wel tot zijn honderdste haring wilde schoonmaken, zolang zijn handen het maar konden. Uiteindelijk werkte hij tot zijn 88ste mee.

Een uitje voor de mensen uit het Dijkhuis

Het contact tussen koopman en klant kwam tijdens de lunch vaker ter sprake. Wethouder Bo ter Braak ziet daarin een belangrijke waarde van de markt. “Ik zie de markt als het sociale domein.” Voor inwoners die zich eenzaam voelen, kan een bezoek aan de kramen ook een gelegenheid zijn om iemand te spreken. Ter Braak benadrukte hoe belangrijk het is dat mensen elkaar op de markt kennen en ontmoeten. Die vertrouwde ontmoetingsplek moet volgens haar behouden blijven. Gelink herkent dat. Hij ziet bijvoorbeeld mensen uit het Dijkhuis die even over de markt lopen. “Het is gewoon een uitje.” Ook Toos merkt hoe gericht sommige bezoekers komen. Een deel van haar klanten gaat speciaal voor de vis naar de markt. Tegelijkertijd heeft ze in de loop der jaren verschillende kramen zien verdwijnen. Ondergoed, schoenen: het aanbod zag er vroeger anders uit.

Van moeder naar oma met de kinderen

Volgens Gelink is die verandering op veel markten zichtbaar. Vooral het aanbod buiten de levensmiddelen staat onder druk. Hij noemt de stoffenkramen en de verkopers van knopen en ritsen. Het aanbod van eten blijft volgens hem beter overeind. In Borne ziet hij nog altijd een sterke combinatie van onder meer vis, kaas, noten, groente en fruit. Het aanbod waarvoor mensen naar de markt komen, is er volgens hem nog steeds. Daarmee houdt Borne zich naar zijn oordeel goed staande. Wel verandert het publiek. Doordat vaker beide partners werken, is een bezoek aan de markt overdag minder vanzelfsprekend geworden. Gelink vat het verschil samen: “Vroeger mama met de kindjes. Nu oma met de kindjes.” Toch heeft hij vertrouwen in de toekomst. Marktkooplieden regelen hun inkoop en verkoop zelf en kunnen daardoor snel inspelen op nieuwe wensen en trends, stelt hij. Daarin ziet hij ook een voordeel ten opzichte van grote winkelketens. Kwaliteit, een redelijke prijs en persoonlijk contact blijven volgens hem de kracht van de markt.

Ruimte houden op het Rheineplein

Bij het jubileum werd ook vooruitgekeken. Ter Braak sprak over de vernieuwing van het Rheineplein en het belang om daarbij ruimte te houden voor de markt. De marktkooplieden moeten volgens haar bij dat proces kunnen aanschuiven. “Daar moet de ruimte blijven voor de markt. Omdat de markt heel belangrijk is voor Borne.” Ook het onderwerp toiletvoorzieningen kwam aan bod. De wethouder gaf aan dat daaraan wordt gewerkt.

85 jaar jong

Toos staat ondertussen nog altijd achter de viskraam. In Borne, maar ook in Vriezenveen, waar ze eveneens al tientallen jaren op de markt staat. Ze heeft wat last van haar benen, vertelt ze, maar het plezier in het werk is gebleven. “Het is hobby, anders had ik hier ook niet meer gestaan.” Wanneer de verslaggever vraagt hoe oud ze is, corrigeert Ter Braak hem: “Jong.” Toos is 85 en vertelt daarop dat haar zoon de oudere dames aan de kraam altijd op diezelfde manier aanspreekt: “Jongedame, zeg het maar.” (KDS)

BorneBoeit historicus Hennie Noordhuis schreef in januari van dit jaar al een prachtig artikel over de historie van de markt in Borne, dat artikel lees je hier.